Accenten en andere afwijkingen

Josien Arts

14-01-2017

“Als mijn zoon Brabants gaat praten, sla ik dat er wel uit,” zo zei iemand laatst tegen mij in Algemeen Beschaafd Nederlands. “Waarom?” vroeg ik. Hij legde uit dat het op allerlei manieren belemmerend kan zijn, een accent. Het verkleint bijvoorbeeld je kansen op de arbeidsmarkt. En dat wil je niet natuurlijk. Toen ik vroeg of hij er niet aan bijdraagt dat zulke vooroordelen blijven bestaan door er zo in mee te gaan, keek hij me vragend aan. Misschien wel, maar wat kun je eraan doen? Je eigen kinderen met een duidelijk hoorbaar accent de wereld in sturen en maar hopen op het beste? Hem niet gezien.

Mijn vader durfde dat risico ook niet te nemen. Zodra ik iets in het Brabants zei, zoals “hedde gij mijn sleutels gezien?” corrigeerde hij mij: “Heb je mijn sleutels gezien?” Recalcitrant als ik was, zette ik dan mijn Brabantse accent nog net even wat extra aan. Maar door zijn “correcties” leerde ik wel dat het blijkbaar beter was om “Randstedelijk” te praten. Dat dat nog niet zo eenvoudig is, bleek toen ik naar Amsterdam verhuisde en daar zeer regelmatig de vraag kreeg of ik uit België, of anders toch zeker wel uit Limburg kom. Verdorie, al die moeite is voor niets geweest…

Gelukkig heb ik er geen last van, van mijn accent, ik heb immers gewoon een baan. Maar het geeft wel te denken: hoeveel ruimte is er voor afwijkingen van de norm? Het antwoord daarop weet je vaak pas als je afwijkt. Dus als je denkt: “De norm? Welke norm?” dan val je er waarschijnlijk binnen.

Ik val zelf veelal binnen de norm, behalve met mijn accent bijvoorbeeld. En zelfs die wijkt niet eens zoveel af. Dat maakt het lastig om te weten waar de grenzen liggen van wat je in het dagelijks leven kan doen, zonder nagekeken, uitgelachen of gecorrigeerd te worden. Ik heb daarom een voorstel voor iedereen die de normen en gewoontes van de eigen samenleving (beter) wil leren kennen: probeer af en toe eens af te wijken. Laat je niet-ABN de vrije loop, of loop hand in hand met iemand van hetzelfde geslacht over straat (de reacties die je dan krijgt, zelfs in een “tolerante” stad als Amsterdam, zullen je verbazen). Mijn accent is voor mij een hele laagdrempelige eyeopener geweest. Ik leerde bijvoorbeeld dat Amsterdammers vaak geen flauw idee hebben van wat er zich voorbij de grenzen van de ringweg afspeelt. Dus wie wijkt nu eigenlijk waarvan af?