De Nederlandse betekenis van ‘vrouw’ en ‘man’

Josien Arts

14-09-2018

Deze zomer zocht ik in het woordenboek de Spaanse vertaling voor het woord ‘vrouw’ (mujer). Via mijn werk heb ik toegang tot het Van Dale online professioneel woordenboek. Daarin staan niet alleen vertalingen, maar ook voorbeeldzinnen. Handig om te weten hoe je een woord in een zin kunt gebruiken, toch? Dit is wat Van Dale mij leerde:

vrouwen en kinderen eerst: las mujeres y los niños primero
de vrouw als lustobject: la mujer objeto
mannen, vrouwen en kinderen: hombres, mujeres y niños
moeder de vrouw: la parienta
een vrouw van lichte zeden: una mujer de vida alegre, una mujer de la vida, una mujer pública
een geëmancipeerde vrouw: una mujer emancipada/liberada
een kordate vrouw: una mujer de armas tomar
een publieke vrouw: una mujer pública
een struise vrouw: una mujerona, (schertsend) un sargento
een werkende vrouw: una mujer trabajadora
een vrouw zwanger maken: dejar embarazada a una mujer, dejar preñada a una mujer, preñar a una mujer
een vrouw beslapen: acostarse con una mujer
een vrouw nemen: tomar mujer

Letterlijk. Ik heb geen selectie gemaakt. Ik heb niets weggelaten en niets toegevoegd.

Omdat het Van Dale online professioneel woordenboek niet gratis toegankelijk is, heb ik enkele screenshots op deze website gezet. Ik nodig je uit deze screenshots eens aandachtig te bekijken en jezelf de volgende vragen te stellen: Wat zijn de verschillen tussen de synoniemen, hyponiemen en voorbeeldzinnen die bij het woord ‘vrouw’ en ‘man’ vermeld staan? Waar gaat het over seks en, als het over seks gaat, hoe vaak is de vrouw dan degene die handelt of degene die ‘behandeld wordt’?

Tot slot deel ik graag de brief die ik twee maanden geleden aan het Van Dale woordenboek heb gestuurd (waarop ik nog altijd geen reactie heb ontvangen):

Geachte redactie,
Ik gebruik jullie woordenboek vaak, zowel privé als voor mijn werk (Van Dale online professioneel) en heb er erg veel aan. Onlangs ontdekte ik echter, tot mijn grote verbazing, dat jullie op nogal eenzijdige en (wat vrouwen aangaat) denigrerende wijze betekenis geven aan de woorden ‘vrouw’ en ‘man’.
Ik zocht de vertaling voor het woord ‘vrouw’ in het Spaans. Ik schrok van de voorbeeldzinnen die jullie gebruiken. ‘De vrouw als lustobject’, ‘moeder de vrouw’, ‘een vrouw van lichte zeden’, ‘een werkende vrouw’ (een werkende man zou waarschijnlijk een pleonasme zijn…), ‘een vrouw zwanger maken’, ‘een vrouw beslapen’, ‘een vrouw nemen’. Zo kan ik nog wel even doorgaan. Zeker als ik de vertalingen naar andere talen erbij opsom, evenals de uitleg van het woord ‘vrouw’ in het Nederlands. De synoniemen en hyperoniemen (‘doos’, ‘gleuf’, ‘gleufdier’, ‘zeikwijf’) die daar staan vermeld zijn op zin minst eenzijdig (wie gebruikt deze woorden?) en achterhaald, maar eigenlijk gewoon seksistisch.
Zeker in vergelijking tot de woorden en zinnen die worden gebruikt om het woord ‘man’ te omschrijven. Daar vond ik de synoniemen: ‘baas’, ‘heer’, ‘heerschap’ en: ‘een man van eer’, ‘een man van daad’, ‘een gevierd man’, ‘een groot man’. En in de voorbeeldzinnen van de Spaanse vertaling (maar kijk gerust ook naar de andere talen): ‘een college wijze mannen’, ‘een man van daden zijn’, ‘een man van eer zijn’. Enfin, u begrijpt vast waar ik heen wil.
Waar de vrouw vooral wordt bezien vanuit de mannelijke blik, als object (en niet een zelf handelend persoon) en regelmatig wordt geassocieerd met kinderen/moederschap en seks (meestal niet eens vanuit de vrouw, maar gedomineerd door de man – zoals in bovengenoemde voorbeeldzinnen, maar ook deze: ‘een vrouw aanranden’, ‘bij een vrouw liggen’, ‘een vrouw nemen’ en meermaals gaat het over de vrouw als prostituee) geldt voor de man het omgekeerde. Mannen handelen, krijgen zaken voor elkaar, zijn ‘sterk’, ‘autoritair’, ‘geven leiding’, zijn ‘van de wereld’ (om maar een paar voorbeelden uit jullie woordenboek te noemen).
Ik vraag mij dus af door wie en voor wie dit is geschreven en zou jullie willen verzoeken hier eens goed naar te kijken. Zoals er nu door het Van Dale woordenboek (een autoriteit op het gebied van taal, zou ik zeggen) wordt geschreven over ‘vrouw’ en ‘man’ wordt seksisme in de hand gewerkt. Het beeld dat hierdoor wordt ge(re)produceerd is genderrolpatroon bevestigend en meestal ten nadele van de vrouw. Dat lijkt mij onnodig en zelfs onwenselijk.
Mochten jullie hiervoor open staan, zou ik hier graag met jullie over in gesprek gaan.
Ik hoor graag van jullie.
Met vriendelijke groet,
Josien Arts