Fact Free Science?

Jan Willem Duyvendak

15-03-2017

Zelfs de hoofdredacteur van de Volkskrant heeft zich er uiteindelijk mee bemoeid. Maar ook hij vond dat mijn politieke voorkeur vermeld moest worden in een interview over ons recente onderzoek naar nationalisme in verkiezingsprogramma’s. Mijn argument dat ik mijn politieke voorkeur niet ter sprake had gebracht tijdens het gesprek, kon de Volkskrant-redactie niet vermurwen. Ook mijn stelling dat andere persoonlijke voorkeuren en kenmerken wellicht belangrijker waren voor dit onderzoek dan mijn partijpolitieke, sloeg niet echt aan. En mijn belangrijkste bezwaar, namelijk dat mijn politieke preferenties niet relevant waren voor de resultaten van het onderzoek, mocht wel als disclaimer in de tekst worden opgenomen maar was nog steeds geen reden voor de redactie om van het noemen ervan af te zien. 

Zij gaf daarvoor een verontrustende reden: dit was nieuw beleid gericht op vergroting van ‘transparantie’. Ik viel van mijn stoel toen ik dat hoorde – het was immers pal nadat de Tweede Kamer een motie van de afgevaardigde Duisenberg (VVD) had aangenomen waarin gesuggereerd werd dat sprake was van heimelijke censuur in de Nederlandse sociale wetenschappen, onder andere vanwege eenzijdige partijpolitieke affiliaties.

De Volkskrant had blijkbaar besloten om meteen aan de zorgen van het kamerlid gehoor te geven en van alle wetenschappers voortaan hun partijpolitieke voorkeur te publiceren als zij in de krant aan het woord kwamen. De vraag is dan: welk effect heeft dit op de lezers? Zullen zij mijn disclaimer hebben onthouden (“mijn partijpolitieke voorkeur houdt geen verband met de hier gepresenteerde resultaten”) of beklijft toch het beeld dat partijpolitieke affiliatie van bijzondere betekenis is voor sociale wetenschappers?

Ik vrees op grond van mijn ervaringen voor het laatste, ook al was de Twitter-storm die opstak na publicatie van het interview wellicht niet helemaal representatief voor de opinies van lezers van de Volkskrant. Want de Twitteraars wisten het zeker: zie je wel, dat was weer zo’n linkse socioloog, die je - zo luidde steevast de conclusie - niet serieus hoeft te nemen. Terwijl het natuurlijk precies andersom is: je moet van een wetenschapper alles serieus nemen behalve zijn politieke voorkeur (want die is net zo (on)interessant als van iedere andere Nederlander).

In de Amerikaanse staat Iowa wordt er serieus gediscussieerd over het voorstel om universiteiten te verplichten evenveel Democraten als Republikeinen aan te stellen. Zo raakt de wetenschap dus door en door partij-gepolitiseerd. Dat is wat populisten willen. Ze verdragen geen andersdenkenden: noch binnen de politiek (zij zijn immers de vertegenwoordigers van ‘het volk’) noch daarbuiten. Daarom worden rechtspraak en wetenschap verdacht gemaakt, gereduceerd tot meningen en partijpolitieke voorkeuren.

Zou het de wraak zijn voor het verwijt aan Den Haag van fact free politics? Een koekje van eigen deeg: de claim dat ook wetenschap louter politiek is, dat er sprake zou zijn van fact free science?