Geboren worden in Europa

Rogier van Reekum

17-11-2017

Op 19 oktober bracht mijn vrouw ons eerste kind ter wereld. Geboren worden is geen simpele opgave: ontsnappen aan de wereld van het vruchtwater is misschien gelukt, maar de toetreding tot de mensenwereld staat nog uit. Tussen welke andere zaken moet dit schepsel geplaatst worden? Wat is het nu dat het hongerlijdt en afval maakt? Het kind is een vreemd soort probleem geworden: ze is in onze wereld maar ze is tegelijk ongeplaatst.

Geboren worden is een kwestie van plaats maken. Er moet vrij letterlijk plaats gemaakt worden, zodat duidelijk kan worden waar en hoe het nieuwe kind kan leven. Zoals Hannah Arendt heeft beschreven gaat het vooral om de vraag of we naar dit nieuwe kind moeten luisteren, of het kind een medewezen is met een recht op rechten.

Wat wij ‘de staat’ noemen, is een antwoord op deze problematiek. Door een kind op allerlei manieren in te schrijven en in de gaten te houden, wordt een nauwgezet kiertje sociale ruimte opgerekt. In de verloskamer van het ziekenhuis begint het al. Net na de bevalling wordt door de verloskundige een bordje aan de muur volgeschreven met gegevens: tijd, naam, sekse, temperatuur, medische codes.

Later volgt het statelijke sleutelmoment: de aangifte. Het kind krijgt een plaats in de Basisregistratie Personen (BRP). Geen van de partijen kunnen nu meer terug: het kind kan niet meer zeggen dat het eigenlijk iets anders is, maar de staat kan ook niet meer om de aanwezigheid van het kind heen. Al snel wordt een nieuw burgerservicenummer geboren. Het is duidelijk: we hebben hier te maken met een Nederlander en, zo weten we, die horen in Nederland. Probleem opgelost!

Ook migranten vormen een geboorteprobleem voor de staat. Tijdens een bevalling vormen moeder, kind en verloskundige een stevig bijeengepakt pakketje. De staat kan ervan op aan dat zij de eerste is die het uitpakt en dus controle heeft over wat er geboren wordt. Maar een migrant is al van alles, heeft al plekken ingenomen. Daarom zijn aan de randen van de EU een heel specifiek soort kraamkamers ingericht: de ‘hotspots’. Ook hier brengt de staat verschillende instanties bijeen om migranten in één keer, als bij een geboorte, te registeren en zo controle te krijgen over de persoon van de migrant. Maar deze geboorte geeft nu juist geen plek in Europa. Mensen worden geboren in de grens, noch binnen noch buiten. Zo worden mensen op de Griekse eilanden opgeborgen in afwachting van deportatie.

Deze zomer sprak ik in de ‘hotspot’ Vial op Chios een man. Hij verbleef – anders dan de Turkije-deal pretendeerde – alweer een jaar in het kamp. Hij trouwde er en zijn vrouw kreeg er een kind. Levens beginnen strak opgeborgen in de grens. Een lokale activiste vertelde me vorige week ontredderd dat ze vooral luiers inzamelt voor het almaar groeiende kamp waar mensen in het vuil leven. Pasgeborenen krijgen één luier per dag van de kampautoriteiten. Eén. Achter de grens poept mijn kind er gemakkelijk acht vol. Het wordt weer winter op de eilanden.