Tijdgeest

Lea Klarenbeek

17-04-2017

Bij het vak geschiedenis op de middelbare school werden verschillende ontwikkelingen in aanloop naar de Tweede Wereldoorlog  gerelateerd aan ‘de tijdgeest’. De opkomst van het antisemitisme bijvoorbeeld, was iets wat paste in de tijdgeest. Later, tijdens mijn studie, leerde ik over de filosoof Georg Hegel. Deel van zijn werk gaat over een ‘geest van de tijd’ en hoe deze het verloop van de geschiedenis in een bepaalde richting stuwt.

Ik vond het begrip ‘tijdgeest’  altijd maar vaag en abstract, en vooral iets wat ik associeerde met de geschiedenis: een tijdgeest was iets van vroeger.

Maar langzaam maar zeker begin ik te begrijpen wat een tijdgeest is. De tijdgeest zorgde ervoor dat ik op 24 juni 2016 wakker werd met het bericht over de Brexit. De tijdgeest maakte dat ik midden in de nacht van 8 op 9 november 2016 vol ongeloof naar de t.v. heb zitten staren, die mij leek te vertellen dat Trump de volgende president van de Verenigde Staten zou worden. De tijdgeest bracht op 15 maart 2017 honderden internationale journalisten naar Nederland om te kijken of wij de volgende ‘dominosteen’ waren, die zou worden omgetikt door deze zelfde tijdgeest.

Het treffende aan het begrip vind ik dat het deze ontwikkelingen loskoppelt van de individuen die er verantwoordelijk voor zijn. Dat is precies het gevoel dat mij steeds sterker bekruipt: het is de tijdgeest die onze premier het idee geeft dat hij een ‘open brief’ moet schrijven aan ‘alle Nederlanders’. Het is de tijdgeest die steeds meer mensen overhaalt  dat politici, wetenschappers en vluchtelingen niet te vertrouwen zijn. Het is de tijdgeest die mensen ingeeft dat zij in eerste plaats voor zichzelf moeten opkomen, omdat een ander dat heus niet voor ze doet.

Het moeilijke daarvan is dat het je compleet machteloos laat. De tijdgeest is ongrijpbaar en raast door. Het enige wat je nog kunt doen is stoppen het nieuws te volgen,  je ingraven achter een muur van cynisme en onverschilligheid en hopen dat er over een jaar of 10 een andere wind gaat waaien.

Ik wil daarom toch proberen me niet te veel te laten leiden door deze tijdgeest. Ik wil proberen deze grote ontwikkelingen voor mezelf op te breken in kleine stukjes die ik wél kan bevatten; waarbij ik wél kan zien welke individuen erbij betrokken zijn;  waarbij  ik, hopelijk, wel iets kan betekenen.