Woorden als wapens

Fenneke Wekker

03-02-2017

Twee weken Trump. Ik ben verbijsterd en ook op een wat afstandelijke manier verwonderd; he did it.

Binnen twee weken heeft de nieuwe president van de VS een reeks zulke giftige decreten getekend, dat onze wereld nu al totaal op z’n kop staat. Geen loze woorden, maar daden. Dat had hij de kiezer beloofd. En dat heeft hij gedaan.

Maar ook als hij niet tot daden was gekomen, waren zijn woorden al sterk genoeg geweest om het gif zijn werk te laten doen. Het was ons dan misschien minder opgevallen. Misschien hadden we tegen elkaar gezegd ‘Ach, die Trump valt best mee’. Misschien hadden we dan niet gezien met welke kracht hij bepaalde ideeën ‘genormaliseerd’ heeft en daarmee aan legitimiteit heeft doen winnen.

De kracht van woorden is iets wat wetenschappers en filosofen de ‘performativiteit van taal’ noemen; als je iets een naam geeft en maar vaak genoeg herhaalt, dan wordt het waar.

Denk bijvoorbeeld eens aan de woorden ‘Henk en Ingrid’. U weet waarschijnlijk meteen waar ik het over heb. Misschien krijgt u een bepaalde Nederlandse politicus voor ogen, denkt u aan een bepaalde groep mensen in Nederland die ‘het zat is’ en gelooft u misschien dat het beter voor ‘Henk en Ingrid’ is als de Koran verbrand wordt. Drie ogenschijnlijk onschuldige woorden, die de kracht hebben om de ene bevolkingsgroep boven de andere te verheffen, om onschuldige mensen in Nederland te criminaliseren, om haat en discriminatie normaal te laten lijken.

We moeten voorzichtig zijn met woorden. We moeten goed opletten hoe woorden gif voor onze hersenen kunnen zijn en ons daar met woorden tegen verzetten.

Dus ook nu.

Laten we niet zeggen ‘Die Trump heeft het toch maar mooi voor elkaar’ of ‘je kunt veel van hem zeggen, maar hij houdt wel woord’. Want die zinnen geven hem macht, die woorden planten het idee in onze geest dat wat Trump doet ‘dus blijkbaar kan’. Maar het kan niet.

Laten we zeggen, waar en wanneer we maar kunnen (op feestjes, tegen onze kinderen, op ons werk, in tekstjes die we schrijven), ‘wat Trump doet kan niet’. Hij treedt de grondwet met voeten, hij discrimineert mensen, hij  diskwalificeert hele bevolkingsgroepen met één handtekening. Dit kan niet. En ook wij hebben de kracht van woorden aan onze kant staan.

Laten wij met onze woorden geen gif, maar tegengif verspreiden.