Zoden aan de dijk

Jan Willem Duyvendak

09-06-2017

Er zijn allerlei goede redenen om van Facebook af te gaan. Bijvoorbeeld omdat vrienden altijd op vakantie lijken te zijn en permanent in een zonnige stemming verkeren. Wat mij echter het meest motiveert om met Facebook te stoppen is niet de private vrolijkheid die van het scherm spat, maar de professionele. Vrienden en kennissen die beroepshalve allerhande nuttige sociale en ecologische projecten leiden, of daar politieke verantwoordelijkheid voor dragen, verkeren - op Facebook afgaand - ook in een permanente staat van positiviteit: alles is nieuw en vooral ook ‘inspirerend’ en ‘innovatief’, nooit een onvertogen woord. Mijn Facebook-vrienden hebben de ene creatieve broedplaats nog niet in de hemel geprezen of de andere vraagt alweer om positieve aandacht. Nu gun ik iedereen een geïnspireerd gemoed, maar een wereld louter vol good practices is toch tamelijk onwaarschijnlijk.

Toen het nog de goede kant op ging met de wereld vond ik dat nog wel te verdragen, maar sinds zich wereldwijd een backlash lijkt voor te doen - zowel ecologisch als sociaal - krijgen deze loftuitingen soms iets potsierlijks. Want het gaat niet goed: Nederland stoot meer broeikasgassen uit dan ooit te voren en een radicaal rechtse partij met een wegens racisme veroordeelde leider werd tweede in de nationale verkiezingen. 

Dat is natuurlijk geen argument tegen creatieve hotspots en pop ups, maar hoeveel zoden zetten ze aan de dijk gelet op de grote uitdagingen? Hoeveel Iftar-maaltijden kunnen op tegen weer een terroristische aanslag door IS?

Ik kan wel mopperen op mijn Facebook-vrienden maar ik worstel natuurlijk vooral met mijn eigen rol. Als onderzoeker verslag doen van hoopvolle ontwikkelingen was decennialang buitengewoon bevredigend. Vrouwen- en homo-emancipatie namen een hoge vlucht, de verzorgingsstaat koesterde haar burgers, sociale stijging vond volop plaats en inkomen en macht werden steeds eerlijker verdeeld. Nu onderzoeken we hoe de afbraak van de verzorgingsstaat gepaard gaat met verhalen over ‘eigen kracht’ en ‘sociale netwerken’, terwijl we zien dat mantelzorgers overbelast raken en hulpbehoevende burgers verder vereenzamen. Daar zou ik natuurlijk over kunnen berichten op Facebook. Over bad practices, over de nieuwe taal van ‘transitie’ en ‘transformatie’ die nauwelijks kan verhullen dat er vooral stevig bezuinigd wordt: onder het motto dat mensen meer hun lot in eigen hand moeten nemen, laten we hen aan hun eigen lot over.

Akkoord, misschien moet ik daar meer over schrijven. Maar het grootste probleem is uiteindelijk niet dat we geneigd zijn om de wereld op Facebook mooier voorstellen dan die is. Het echte probleem is dat er nauwelijks projecten en plannen zijn die een antwoord vormen op de grote kwesties van deze tijd. Ik moet het mijn vrienden, de boodschappers, dus ook niet euvel duiden. Er is domweg niet zoveel hoopgevends te melden. En daarom vergroten we ieder sprankje hoop uit.